कोपरगांव धार्मिक व पर्यटन स्थळे

कोकमठाण गांव कोपरगांवपासून सुमारे ८ किलोमीटर दक्षिणपूर्व दिशेला स्थित आहे. नाशिकहून ९१ किलोमीटर, औरंगाबादहून १११ किलोमीटर, संवत्सर रेल्वे स्टेशनहून ८ किलोमीटर आणि मुंबईहून २४२ किलोमीटर अंतरावर हे मंदिर औरंगाबाद–मुंबई राजपथावर स्थित आहे. मंदिराकडे जाण्यासाठी महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळ (MSRTC) तर्फे कोपरगांव, औरंगाबाद किंवा नाशिक बसस्थानकांहून नियमित बससेवा उपलब्ध आहे. अहमदनगर आणि कोपरगांव ही सर्वात जवळची रेल्वे स्थानके असून, औरंगाबाद आणि पुणे ही सर्वात जवळची विमानतळे आहेत.

कोकमठाण मंदिराची वास्तुकला हेमाडपंती शैलीतील एक अद्भुत नमुना आहे. मंदिर पूर्वाभिमुख असून, त्यातील गर्भगृह, अंतराळ आणि सभामंडप यांची रचना तारकाकार (Star-shaped) योजनेनुसार केली आहे. मुखमंडपावर उत्तर, दक्षिण आणि पूर्व अशा तीन बाजूंनी प्रवेशद्वारे आहेत. गर्भगृहाचे वितान (छत) अत्यंत सुंदर असून त्यावर नृत्य करणाऱ्या आणि वाद्य वाजवणाऱ्या यक्ष–गंधर्वांची कोरीव शिल्पे आहेत. सभामंडपाचे वितान गुंबदाकार असून त्यामध्ये मोठ्या फुलाच्या आकाराचे कोरलेले झुंबर (पेंडंट) आहे, जे या मंदिराचे मुख्य आकर्षण मानले जाते.

मंदिरातील शिल्पकला आणि नक्षीकाम यांचा दर्जा अत्यंत उच्च आहे. सभामंडपातील प्रत्येक खांब नक्षीकामाने संपूर्णपणे सजवलेला असून गर्भगृहाच्या दरवाजावर सूक्ष्म व जटिल नक्षीकाम दिसून येते. मंदिरामध्ये सुरसुंदरी, वाद्य वाजवणारे यक्ष–गंधर्व, अष्टदिक्पाल (आठ दिशांचे संरक्षक देव) आणि विविध देवी–देवतांची शिल्पे आहेत. विटांच्या शिखरावर बारीक नक्षीकाम असलेली लहान शिखरे कोरलेली आहेत, तर मुख्य शिखरावर शिवलिंग आणि अनंतशायी विष्णूची मूर्तिकला कोरलेली आहे.